Ludzie przemieszczając się w celu kupna towarów i skorzystania z dostępnych usług, generują ruch uliczny. Zwyczajne, codzienne zajęcia mieszkańców miast – wyprawa na zakupy, odwiedzenie dentysty czy pójście do szkoły – wszystko to generuje ruch uliczny. Twoje miasto, podobnie jak wiele innych współczesnych miast, staje w obliczu ogromu wyzwań związanych z tymi zajęciami – zatłoczenie, hałas, kwestia czystości powietrza, zdrowie, bezpieczeństwo i jakość życia oraz ciągły problem z gąszczem zmieniających się nieustannie przepisów w dziedzinie transportu miejskiego. Na poziomie globalnym, problem wpływu zmian klimatycznych na sferę zdrowotną, ekonomiczną czy środowisko naturalne, jest silnie związany z zagadnieniem transportu i niezrównoważoną mobilnością.

Wyzwania te są motorem napędowym niedawnych apeli, domagających się skutecznych środków zaradczych w kwestiach lokalnego transportu. Zagadnienia miejskiej mobilności są złożone i nie mogą być skutecznie rozwiązane poprzez wdrożenie prostych planów transportowych. Wymagają radykalnie nowych instrumentów prawnych oraz zintegrowanego podejścia do zagadnień mobilności i projektowania naszych miast. Plany Zrównoważonego Transportu Miejskiego (SUTP) zyskały zdecydowaną rekomendację Unii Europejskiej jako podwaliny, na których może zbudowane zostać nowe podejście do zagadnień transportu. Przyswojenie radykalnie nowej polityki oraz ułatwienie niezbędnej integracji transportu z planowaniem miejskim i ekonomicznym.

Przygotowanie i adopcja Planu Zrównoważonego Transportu Miejskiego jest procesem, który często wymaga nowych sposobów myślenia, scalenia współpracy między poszczególnymi departamentami oraz integracji różnych obszarów legislacji prawnej. Nowe, wszechstronne narzędzia łącznie ze wskazówkami dotyczącymi ich użycia są niezbędne, by pomóc miastom zarówno zrozumieć jak i rozpocząć implementację SUTP. Pakiet narzędzi SUTP ‘Przemieszczanie zrównoważone’ oparty został na projekcie BUSTRIP (Wprowadzenie i Planowanie Zrównoważonego Transportu Miast Bałtyckich) - Inicjatywy Wspólnotowej Regionu Morza Bałtyckiego Interreg IIIB. BUSTRIP wsparł dwanaście północnoeuropejskich miast w ich pionierskich wysiłkach, by stać się pierwszymi miastami na kontynencie, które miały podjąć przygotowania do implementacji SUTP. Celem tego pakietu jest dostarczenie osobom odpowiedzialnym za podejmowanie decyzji planistycznych narzędzi i wskazówek odnośnie sposobu, w jaki zrównoważony transport miejski powinien być zaplanowany i wcielony w życie.

Plan Zrównoważonego Transportu Miejskiego składa się z dwóch prostych komponentów:
Planowanie SUT
Proces przygotowania planu SUTP – planowanie SUT – wymaga ciągłej efektywnej współpracy i współdziałania na szczeblu lokalnym i regionalnym. Ten wspólny wysiłek administracji, ministerstw i udziałowców (stakeholders) musi objąć wspólne wizje, partnerstwo, zaangażowanie, ocenę możliwości prawnych i finansowych, a także rewizję istniejących programów i mechanizmów wdrożeniowych. Proces planowania SUT Planning jest przynajmniej tak samo ważny jak sam ukończony plan SUT.

Proces przygotowywania planu powinien być wnikliwie rozważony i uzgodniony z istotnymi udziałowcami. Do zarządzania procesem planistycznym SUT niezbędne będą zasoby ludzkie i finansowe. Potrzebne mogą być nowe metody porozumienia pomiędzy instytucjami i organizacjami.W ramach procesu ustalania decyzje, które zostały już podjęte należy ponownie rozpatrzyć wraz z udziałowcami. Istotnym elementem planowania SUT jest wolna i nieograniczona wymiana informacji, wiedzy i punktów widzenia. Procedura planowania SUT powinna pozostać jasna i przejrzysta.

Plan SUT
Plan SUT jest instrumentem, który ma służyć zapewnieniu bardziej zrównoważonych sposobów zaspokojenia potrzeb transportu i przemieszczania się ludzi i towarów w obszarach miejskich. Ma charakter kompleksowy, obejmuje zarówno transport publiczny, jak i prywatny, zmotoryzowany i niezmotoryzowany, adresowany jest także do pojazdów uczestniczących w ruchu, jak i tych na postojach, a także do transportu towarowego i związanej z nim logistyki. Wszystkimi tymi kategoriami transportu plan SUTP zajmuje się w sposób zintegrowany. Ma on stać się przewodnikiem dla wszystkich sektorów które obejmuje, na które wpływa, bądź które są uzależnione od transportu. Stad tez SUTP powinien wyrażać wspólną wizję rozwoju transportu miasta w ramach zrównoważonych struktur i opracowywac strategię systematycznej pracy zmierzajacej do osiągnięcia tego celu.
W skrócie plan SUT jest dokumentem opracowanym przez dane miasto by sprostać wyzwaniu jakie niesie ze sobą osiągnięcie zrównoważonego transportu.

Przebieg procesu
Przemiana charakteru miejskiej mobilności i jej planowania, tak by nabrała cech zrównoważonej jest procesem długotrwalym. Wzorce i infrastruktura transportu niezrównoważonego pojawiły się w naszych miastach dziesiątki lat temu. Cała infrastruktura, zagospodarowanie przestrzeni miejskiej i oczekiwania wobec zdolności przemieszczania się i transportu wymagają stopniowych zmian. Punkt wyjścia dla każdego miasta jest inny - wpływ na niego mają: sytuacja polityczna, uwarunkowania narodowe i regionalne oraz dostępne zasoby. Każde miasto musi zatem znaleźć i wypracować własne rozwiązania pomocne procesowi SUTP.

Poniższy szkic obrazuje ogólny proces SUTP. Zewnętrzny okrąg i strzałka po prawej stronie wskazują etap planowania SUT, okrąg wewnętrzny obejmuje cały proces jego planowania. Model ilustruje potrzebę regularnej aktualizacji i stałego opiniowania przez daną organizację na temat postępu planu. Uzgodnienie regulacji prawnych, współpraca udziałowców, sprawiedliwość i równość płci oraz wzmacnianie zdolności nieprzerwanie informują o stanie rozwoju i implementacji Planu Zrównoważonego Transportu Miejskiego i jego działaniach.

Model SUTP użyty w niniejszym pakiecie narzędziowym skierowany jest do małych i średniej wielkości miast. Miasta takie stawiają pierwsze kroki w procesie ukierunkowanym na ulepszenie miejskiego transportu poprzez przeksztalcenie go w bardziej zrównoważony, scalony i zdolny do współpracy. Może być także użyty przez miasta, które chciałyby wdrożone już elementy SUTP bardziej zaktualizować, scalić i poszerzyć. Poprzez ‘miasta’ w niniejszym pakiecie instrumentów rozumiemy władze lokalne wszystkich szczebli.

Pakiet opiera się na ustaleniach, doświadczeniu i wymianie dobrych praktyk miast partnerskich programu BUSTRIP. Doświadczenie pokazuje, iż proces implementacji SUTP musi być ufundowany na mocnych stronach i możliwościach danego miasta. Nade wszystko, kluczem do SUTP jest integracja. To właśnie integracja odmiennych obszarów politycznych może wywierać zbawienny wpływ na środowisko naturalne; zaostrzenie norm emisji spalin czy poziomu hałasu na przykład. Może także przyczyniać się do poprawy stanu zdrowia mieszkańców i propagować wzorce bardziej zrównoważonego stylu życia.

SUTP apeluje także o intensywne włączenie się w proces udziałowców spoza administracji miejskiej; Organizacji pozarządowych, obywateli i przedstawicieli biznesów. Plan wymaga bliskiej współpracy z rządami narodowymi i regionalnymi tak, aby pozostawał w zgodzie z ich strategiami; należy zwrócić przy tym uwagę na fakt następujący - aby czynić postępy na drodze do implementacji transportu zrównoważonego należy postrzegać transport i mobilność jako całość funkcjonujących obszarów miejskich – mobilność nie jest ograniczona bowiem granicami administracyjnymi. SUTP wymaga globalnego podejścia, które uznaje równość wszystkich grup i jednostek oraz ich praw w procesie podejmowania decyzji.

Jednym z fundamentalnych składników SUTP jest zastosowanie ‘wizji zrównoważonego miasta’ jako punktu wyjścia do prac nad jego implementacją. To właśnie ta wizja obrazuje sposób, w jaki długoterminowe aspiracje i nadzieje związane z planem mogą służyć jako ‘gwiazdy przewodnie’ całego procesu, jak można z ich pomocą stymulować zainteresowanie i zaangażowanie i jak użyteczne potrafią być w trakcie pracy. W zdecydowanej mierze powodzenie SUTP uzależnione jest od postawienia określonych czasowo i dających się zmierzyć celów; co więcej – bez nich ewaluacja planu nie będzie nawet możliwa. Pomiar i sprawdzenie wpływu podjętych działań to kolejny kluczowy aspekt planu.

‘Pakiet narzędziowy Przemieszczanie Zrównoważone’ składa się z przewodnika książkowego i witryny internetowej poświęconej Planom Zrównoważonego Transportu Miejskiego.

Przewodnik podzielony jest na trzy części; pierwsza skupia się na procesie przygotowywania planu SUT; druga koncentruje się na efektywnym wdrożeniu planu, trzecia omawia kroki, które powinny być podjęte jako rezultat jego implementacji. Kolejne rozdziały w ramach tych głównych części są kolejnymi krokami całego procesu. Nastepujace po sobie etapy są ze sobą splecione i wszystkim użytkownikom zaleca się rozważenie i ocenę wszystkich kroków procesu. Dla niektórych administracji lokalnych implementacja niektórych kroków będzie oczywista i stanowić będzie normalną praktykę. Niniejszy przewodnik może być używany na kilka różnych sposobów; Albo jako instrukcja jak ‘krok po kroku’ przygotować SUTP od zupełnych podstaw, albo też może posłużyć do przeprowadzenia analizy luki pomiędzy istniejącym już procesem planowania transportu w mieście a SUTP.

Każdy rozdział (krok) procesu zawiera sekcję jak i dlaczego. Otrzymujemy w ten sposób praktyczne wskazówki jak ukończyć całość pracy nad danym etapem. Każdy rozdział zakończony jest także listą kontrolną pozwalającą na całościowy przegląd najważniejszych zagadnień, ich rozważenie na każdym etapie wdrażania SUTP i zaznaczenie jako zrealizowanych. Przykłady dwunastu miast (zawarte w różnych rozdziałach) stanowią wybór praktycznych doświadczeń zebranych z dwunastu wdrożeń projektu BUSTRIP. Studium każdego przypadku skupia się na innym etapie procesu SUTP. Doświadczenia z projektu BUSTRIP stanowią praktyczną ilustrację tego, jak różne etapy procesu SUTP zostały zrealizowane przez różne miasta.

Przyjemnej podróży po Planach Miejskiego Transportu Zrównoważonego!